قهوه و دیابت: رابطه و خطرات

آیا قهوه با کاهش خطر دیابت نوع ۲ همراه است؟

بله، طبق مطالعات observational بزرگ. چندین متاآنالیز از جمله مطالعهٔ ۲۰۱۸ در مجلهٔ BMJ نشان داده‌اند که مصرف ۳ تا ۴ فنجان قهوه در روز با کاهش ۲۵ درصدی خطر دیابت نوع ۲ همراه است. علت احتمالی این است که آنتی‌اکسیدان‌های قهوه مثل اسیدهای کلروژنیق با بهبود حساسیت به انسولین و کاهش التهاب مزمن اثر می‌کنند. همچنین کافئین با تحریک متابولیسم، به کاهش وزن نیز کمک می‌کند که این خود عامل مهم پیشگیری از دیابت است. اما این مطالعات observational هستند و علیت را اثبات نمی‌کنند؛ یعنی ممکن است قهوه‌نوشان ویژگی‌های دیگری هم داشته باشند که خطر دیابت‌شان را پایین می‌آورد.

چطور قهوه با دیابت نوع ۲ رابطه دارد؟

سه مکانیسم احتمالی وجود دارد. نخست، اسیدهای کلروژنیق در قهوه با کاهش جذب گلوکز در روده و بهبود حساسیت به انسولین، قند خون را تنظیم می‌کنند. دوم، آنتی‌اکسیدان‌های قهوه با کاهش التهاب مزمن و استرس اکسیداتیو، عملکرد سلول‌های بتا (β-cells) لوزالمعده را بهبود می‌بخشند. سوم، کافئین با تحریک ترموژنز و اکسیداسیون چربی، به کنترل وزن کمک می‌کند که خود عامل مهم پیشگیری از دیابت است. علاوه بر این، قهوه منیزیم و کروم نیز دارد که هر دو در متابولیسم گلوکز نقش دارند.

آیا قهوه برای افراد مبتلا به دیابت بی‌خطر است؟

در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، وضعیت پیچیده‌تر است. در کوتاه‌مدت، کافئین می‌تواند حساسیت به انسولین را کاهش دهد و قند خون پس از وعدهٔ غذایی را بالا ببرد. در درازمدت، مطالعات نشان داده‌اند که مصرف قهوه با کاهش عوارض قلبی-عروقی در افراد مبتلا به دیابت همراه است. توصیهٔ عملی این است که افراد مبتلا به دیابت، مصرف قهوه را به ۲ تا ۳ فنجان در روز محدود کنند، قند خون خود را پیگیری کنند، و اگر دقت کردند کافئین قند خونشان را بالا می‌برد، به قهوهٔ دکافینیده روی بیاورند. قهوهٔ دکافینیده همان اثرات پیشگیری‌کننده را دارد، بدون اثر کوتاه‌مدت کافئین.

قهوه و قند خون: نکات عملی

برای قهوه‌نوشان مبتلا به دیابت، چند نکتهٔ عملی مهم است. نخست، قهوه را بدون شکر بنوشید؛ هر گرم شکر قند خون را بالا می‌برد. دوم، شیر را با احتیاط استفاده کنید؛ شیر گاوی لاکتوز دارد که قند خون را بالا می‌برد. سوم، قهوه را ناشتا ننوشید چون کافئین با افزایش کورتیزول می‌تواند قند خون را بالا ببرد. چهارم، قهوه را با وعدهٔ غذایی بنوشید تا اثر کوتاه‌مدت کافئین خنثی شود. پنجم، اگر قند خون پس از قهوه بالا می‌رود، به قهوهٔ دکافینیده روی بیاورید.

نکته‌های مصرف آگاهانه برای دیابتی‌ها

• قهوه را بدون شکر یا شیرین‌کننده بنوشید؛ از استویا اگر لازم است استفاده کنید
• شیر گاوی را با احتیاط استفاده کنید؛ شیر بادام بدون شکر جایگزین بهتر است
• قهوه را ناشتا ننوشید؛ همیشه با وعدهٔ غذایی بنوشید
• قند خون را پیش و پس از قهوه در سه روز پیگیری کنید تا واکنش بدن خود را بشناسید
• مصرف قهوه را به ۲ تا ۳ فنجان در روز محدود کنید
• اگر قند خون پس از قهوه بالا می‌رود، به قهوهٔ دکافینیده روی بیاورید

قهوه می‌تواند هم دوست دیابت باشد و هم دشمن؛ تفاوت در دوز، زمان و انتخاب نوع درست (دکاف یا کافئین‌دار) است.